MOZOM-analyse

Holandia najlepszym dzieckiem w klasie? @@Źródło MOZOM@@ Komisja Europejska, Eurostat, OECD, CBS, rząd krajowy, Izba Reprezentantów, organy podatkowe, RVO i PBL

Komisja Europejska, Eurostat, OECD, CBS, rząd krajowy, Izba Reprezentantów, organy podatkowe, RVO i PBL Polityka 4 september 2026 om 17:00

Type: Analyse Autor: Ron Caroselli Published: 4 september 2026 om 17:00 Report a correction

Karykatura europejskiej klasy, w której Holandia z entuzjazmem piętrzy na pierwszym planie dodatkowe regulacje dotyczące klimatu i ochrony środowiska, z symbolami rolnictwa, transportu, energii i recyklingu.

Źródło: Komisja Europejska, Eurostat, OECD, CBS, rząd krajowy, Izba Reprezentantów, organy podatkowe, RVO i PBL
Tytuł MOZOM: Holandia najlepszym dzieckiem w klasie? @@Źródło MOZOM@@ Komisja Europejska, Eurostat, OECD, CBS, rząd krajowy, Izba Reprezentantów, organy podatkowe, RVO i PBL
Oryginalny tytuł: Własne badania nad holenderskimi przepisami klimatycznymi i środowiskowymi w oparciu o ramy europejskie
Autor: Ron Caroselli
Data: 4 september 2026 om 17:00
Temat: MOZOM bada, które holenderskie środki klimatyczne i środowiskowe nie podlegają bezpośrednim regulacjom europejskim, w przypadku których Haga dokonuje bardziej rygorystycznych lub wcześniejszych wyborów krajowych i jakie nowe obowiązki są wciąż w przygotowaniu.

Streszczenie oryginalnego tekstu

Termin „nagłówek krajowy” wymaga precyzji. Środek nie staje się automatycznie nagłówkiem ogólnokrajowym, ponieważ Holandia wdraża dyrektywę europejską. Staje się to wyborem Holandii, gdy Bruksela wyznacza jedynie cel, a sama Haga wybiera bardziej rygorystyczny instrument, wcześniejszy termin, dodatkową administrację lub dodatkowy podatek. MOZOM znalazł dziewięć odpowiednich przykładów. 1. Holenderski podatek od emisji CO2 dla dużego przemysłu i spalania odpadów stanowi uzupełnienie EU ETS. 2. Podatek od emisji CO2 dla ogrodnictwa szklarniowego stanowi odrębny system krajowy. 3. Pracodawcy mają obowiązek zgłaszać dane dotyczące podróży w ramach mobilności związanej z pracą; rząd chce teraz zmniejszyć grupę docelową. 4. Przedsiębiorstwa i instytucje mają obowiązek wdrożyć działania, które zwrócą się w ciągu pięciu lat zgodnie z metodą ustawową, i okresowo składać sprawozdania z nich. 5. Biura objęte programem i posiadające wynik gorszy od etykiety energetycznej C nie mogą być wykorzystywane jako biura. 6. Holandia zdecydowała się na kubki i pojemniki wielokrotnego użytku jako standard do spożycia na miejscu, chociaż dyrektywa europejska głównie zaleca ambitne obniżki. 7. Gminy wprowadzają strefy zeroemisyjne dla samochodów dostawczych i ciężarowych zgodnie z holenderskim systemem przejściowym. 8. Producenci odzieży i tekstyliów domowych są odpowiedzialni za zbiórkę, ponowne wykorzystanie i recykling od 2023 r. 9. Holandia nakłada własne podatki na podróże lotnicze, spalanie śmieci i składowanie. Żaden z tych obszarów polityki na całym świecie nie dotyczy wyłącznie Holandii; jest dokładna kombinacja i forma prawna.

Przegląd: dziewięć dodatkowych holenderskich środków klimatycznych i środowiskowych

Dokładną opłatę, normę, obowiązek sprawozdawczy lub sposób wdrożenia wybrano krajowo, a nie narzucono wprost przez UE. Podobne rozwiązania mogą istnieć gdzie indziej w innej formie.

Środek	Status	Dodatkowy krok Holandii	Kogo dotyczy?
Opłata CO2 dla przemysłu i spalarni	Obowiązuje	Krajowa cena minimalna ponad EU ETS, także dla spalarni i dużych emitentów podtlenku azotu.	Duży przemysł, spalarnie i ostatecznie klienci.
Opłata CO2 dla ogrodnictwa szklarniowego	Od 2025	Osobna opłata od obliczonych emisji z gazu poza EU ETS.	Ogrodnicy szklarniowi i niektórzy dostawcy ciepła.
Raportowanie mobilności pracowniczej	Obowiązuje; zapowiedziano złagodzenie	Pracodawcy rejestrują kilometry, środki transportu i paliwa.	Więksi pracodawcy i administracja.
Obowiązek oszczędzania energii i informacji	Obowiązuje	Obowiązkowe działania ze zwrotem do pięciu lat oraz raport co cztery lata.	Firmy i instytucje ponad progami energii.
Minimalna klasa C dla biur	Od 2023	Objęte biuro poniżej klasy C nie może być używane jako biuro.	Właściciele, wynajmujący i użytkownicy.
Wielorazowe naczynia na miejscu	Od 2024; zmiana w 2027	Wielorazowość jest normą z ograniczonym wyjątkiem dla recyklingu wysokiej jakości.	Gastronomia, biura, szkoły, kluby i goście.
Strefy zeroemisyjne dla transportu firmowego	Etapami od 2025	Gminy wykluczają coraz więcej spalinowych vanów i ciężarówek.	Firmy, kurierzy, przewoźnicy i floty.
Odpowiedzialność producentów tekstyliów	Od 2023	Producenci i importerzy finansują zbiórkę, ponowne użycie i recykling.	Marki, importerzy, sklepy i konsumenci.
Krajowe podatki lotnicze i odpadowe	Obowiązują; planowane podwyżki	Podatki od pasażerów oraz składowania, spalania i wywozu odpadów.	Lotniska, pasażerowie, sektor odpadów, gminy i klienci.

Badania źródłowe własne: co jest europejskie, a co dodaje sama Holandia?

MOZOM porównał holenderskie strony wdrożeniowe z dokumentami europejskimi i porównaniami międzynarodowymi. Europejska dyrektywa w sprawie tworzyw sztucznych jednorazowego użytku wymaga ambitnej i trwałej redukcji, ale nie określa dokładnie holenderskiego systemu cateringowego. Branża objęta jest systemem EU ETS, choć sam rząd centralny twierdzi, że do tego dołoży się krajowy podatek od emisji CO2. Istnieją holenderskie podstawy prawne z własnymi progami i sankcjami w zakresie raportowania mobilności, etykietą C dla biur i pięcioletnim obowiązkiem oszczędzania energii. Jednocześnie porównanie rzuca światło na obraz Holandii jako absolutnego lidera. Eurostat plasuje holenderski udział podatków energetycznych w całkowitych dochodach podatkowych za 2024 r. powyżej średniej UE, ale nie na pierwszym miejscu. Według Eurostatu udział podatków i opłat w cenie gazu dla gospodarstw domowych był najwyższy w UE: 54 procent w porównaniu z 48 procent w Danii. OECD uważa, że holenderskie ceny emisji dwutlenku węgla są wysokie na arenie międzynarodowej. CBS pokazuje również, że gospodarstwa domowe były opodatkowane w przeliczeniu na tonę bezpośredniej emisji CO2 w większym stopniu niż przedsiębiorstwa. Bilans ambicji nie jest zatem rozłożony neutralnie.

Dobry uczeń i przydatne słowo „Europa”

Kiedy politykę wyjaśnia się jako „zasady europejskie”, wydaje się, że polityka krajowa nie ma dużego wyboru. Ramy te czasami się sprawdzają, np. w przypadku bezpośrednio obowiązujących przepisów unijnych lub precyzyjnie określonych wymagań produktowych. Jednak w przypadku wielu działań klimatycznych Europa wyznacza cel, a Holandia sama wybiera instrument. Słowa „obowiązek Brukseli” mogą wówczas ukryć fakt, że holenderscy ministrowie, parlamentarzyści, gminy i podmioty wdrażające ustalili próg, opłatę, formę sprawozdawczą lub datę wejścia w życie. Odwrotna ramka również wprowadza w błąd: tak jakby każde rozporządzenie w sprawie ochrony środowiska było holenderskim hobby, które sami wymyśliliśmy. Bez celów UE, umów międzynarodowych i zobowiązań sądowych znaczna część tej polityki nie istniałaby.

Zamierzone zasady: następny stos jest już gotowy

Przyszła warstwa jest co najmniej tak samo ważna jak istniejące zasady. Od 2027 r. planowana jest pseudoostateczna opłata w wysokości 12% wartości wykazu rocznie dla pracodawców, którzy udostępniają również samochód osobowy na paliwa kopalne do dojazdów do pracy lub do użytku prywatnego; dokładne przepisy przejściowe mają decydujące znaczenie polityczne i prawne. Rząd chce od 2027 r. podnieść podatek od CO2 dla spalarni śmieci i rozszerzyć podatek od odpadów. W rolnictwie rząd pracuje nad specyficznymi dla przedsiębiorstwa, ostatecznie odpowiedzialnymi normami w zakresie emisji amoniaku i gazów cieplarnianych, a także nad powiązaniem z gruntami, podziałem na strefy wokół wrażliwej przyrody i możliwymi ograniczeniami praw zwierząt lub fosforanów, jeśli cele nie zostaną osiągnięte. PBL ostrzega, że zadanie wdrożeniowe ogranicza to, co można osiągnąć w ciągu dziesięciu lat, a system indywidualnych norm emisyjnych nie jest jeszcze operacyjny. Nie jest to zatem istniejący ogólny podatek od emisji CO2 obowiązujący każdego rolnika. Jest to proces zmierzający do wymiernych standardów w każdym przedsiębiorstwie, niosący za sobą możliwe konsekwencje prawne i ekonomiczne. Planów nie należy zatem sprzedawać jako fakt dokonany ani ignorować ich jako niewiążącego balonu próbnego.

Możliwy przekaz za wiadomością

Powtarzający się komunikat rządu jest taki, że Holandia musi wykazać się ambicjami, aby osiągnąć cele i egzekwować innowacje. Niedostatecznie eksponowany przekaz jest taki, że „ambicja” często polega na wyborze na szczeblu krajowym dodatkowej rejestracji, podatku lub normalizacji, których obciążenia nie są automatycznie rozkładane sprawiedliwie i których skutki należy udowodnić osobno.

Neutralny wniosek

Holandia nie jest najlepszym ani najbardziej rygorystycznym dzieckiem w Europie we wszystkich kwestiach klimatycznych. Dane europejskie nie dają ogólnego rankingu, a jeśli chodzi o jednorazowy plastik, rząd nazywa Holandię nawet grupą średnią. Istnieje jednak rozpoznawalny holenderski wzorzec: cele europejskie są regularnie uzupełniane opłatą krajową, obowiązkiem sprawozdawczym, zakazem stosowania lub wcześniejszym standardem. Tę akumulację odczuwają szczególnie przemysł, pracodawcy, właściciele nieruchomości, przewoźnicy, ogrodnicy szklarniowi i ewentualnie pojedyncze przedsiębiorstwa rolnicze. Krytyka tego nie jest automatycznie sceptycyzmem klimatycznym; może to być także uzasadnione żądanie demokratycznej odpowiedzialności, równej konkurencji i możliwych do wykazania wyników. Czego to jeszcze nie może udowodnić: że Holandia świadomie zawsze wybiera najsurowsze zasady lub że inne kraje nie mają porównywalnych instrumentów. Co można udowodnić: kilka dalekosiężnych obowiązków wynika z holenderskich wyborów politycznych i nie jest narzuconych przez Brukselę indywidualnie. Haga musi zatem bronić, oceniać i, w razie potrzeby, odwracać te wybory jako swoje własne.