MOZOM-analyse
Odporność wodna czy władza nad wodą: czy woda rzeczna przesuwa się do Brukseli?
- Źródło
- Europese Commissie, EUR-Lex, NOS, Unie van Waterschappen, Europees Parlement en Raad van de EU
- Tytuł MOZOM
- Odporność wodna czy władza nad wodą: czy woda rzeczna przesuwa się do Brukseli?
- Oryginalny tytuł
- Europejska strategia w zakresie odporności na wodę stawia wodę wyżej w europejskim programie politycznym
- Autor
- Ron Caroselli
- Data
- 18 juli 2026 om 18:45
- Temat
- MOZOM analizuje Europejską Strategię Odporności Wodnej i holenderski postulat wiążących porozumień w sprawie wód rzecznych jako kwestię suwerenności: czy to konieczna współpraca, czy przesunięcie polityki wodnej w stronę większej europejskiej władzy podziału?
Streszczenie oryginalnego tekstu
Europejska strategia wodna to oficjalnie ramy polityczne obejmujące dziesiątki działań, a nie bezpośrednie prawo, które obecnie zmusza państwa członkowskie do przekazywania wody rzecznej zgodnie z brukselskimi kluczami dystrybucji. Komisja chce między innymi poprawić jakość wody, odbudować ekosystemy, efektywniej wykorzystywać wodę, zmobilizować inwestycje, lepiej dzielić się danymi i wzmocnić europejski sektor technologii wodnych. Jednocześnie Holandia za pośrednictwem zarządów gospodarki wodnej twierdzi, że kraje położone na niższym biegu rzeki, takie jak Holandia, nie powinny pozostać zależne od tego, co pozostawiły kraje znajdujące się na górnym biegu rzeki. Związek Zarządów Wodnych pragnie zatem porozumień europejskich, które jasno określą, ile wody rzecznej należy przepuścić w okresach suchych. To sprawia, że ten temat jest warty opublikowania: strategia ma dziś charakter miękkiej polityki, ale jutro może stać się podstawą administracyjną dla twardych porozumień.
Badania źródłowe własne
MOZOM porównał strategię Komisji z istniejącym prawodawstwem UE dotyczącym wody i traktatem UE. Ramowa Dyrektywa Wodna od dawna zobowiązuje państwa członkowskie do prowadzenia działalności na obszarach dorzeczy, w tym dorzeczy międzynarodowych. Oznacza to, że europejska koordynacja gospodarki wodnej nie jest niczym nowym. Szczególnie nowe jest znaczenie polityczne: w strategii woda jest ściślej powiązana z bezpieczeństwem, odpornością na kryzysy, inwestycjami, cyfryzacją i konkurencyjnością Europy. Z prawnego punktu widzenia ważny jest art. 192 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Zwykłe środki ochrony środowiska można często podjąć w drodze zwykłej procedury legislacyjnej, ale środki wpływające na ilościową gospodarkę wodną lub dostępność źródeł wody podlegają trudniejszej drodze. Wymaga to co do zasady jednomyślności w Radzie po konsultacji z Parlamentem Europejskim, Komitetem Ekonomiczno-Społecznym i Komitetem Regionów. Stanowi to hamulec zwykłej centralizacji, ale nie blokadę, jeśli państwa członkowskie zgodzą się politycznie.
Uderzające w tym przesłaniu
Słowo „odporność na wodę” brzmi szeroko i uspokajająco. Chodzi o suszę, powodzie, zanieczyszczenia i czystą wodę. Jednak w języku polityki odporność może być również pierwszą warstwą lepszego zarządzania: mierzeniem, raportowaniem, wyznaczaniem celów, łączeniem finansowania, budowaniem standardów i ostatecznie dystrybucją. Każdy, kto czyta ją wyłącznie jako odnowienie natury, pomija kwestię władzy. Każdy, kto czyta to jedynie jako chęć przejęcia władzy, nie dostrzega faktu, że Holandia jest naprawdę bezbronna jako kraj położony na niższym szczeblu łańcucha dostaw.
Mniej widoczny kontekst
Mniej widoczne jest to, że woda w okresach suchych nie jest już abstrakcyjnym tematem środowiskowym, ale kwestią dystrybucji. Kiedy wody jest za mało, ktoś musi ustalić priorytety: woda pitna, rolnictwo, przyroda, przemysł, elektrownie, żegluga czy tranzyt transgraniczny. W tym momencie polityka wodna staje się polityką władzy. Możliwość egzekwowania prawa na poziomie europejskim może być atrakcyjna dla Holandii, ponieważ jest ona uzależniona od wyborów na rynku wyższego szczebla m.in. w Niemczech, Belgii, Francji i Szwajcarii. W przypadku krajów wyższego szczebla taka sama wykonalność może być odczuwana jako utrata przestrzeni krajowej. UE nie musi zatem dążyć do „kontroli nad wodami”, aby w praktyce uzyskać większą kontrolę nad decyzjami dotyczącymi wody.
Możliwy przekaz za wiadomością
Widoczny komunikat brzmi: Europa musi stać się odporna na wodę. Najważniejszy wykład MOZOM brzmi: odporność na wodę może stać się odskocznią do większej europejskiej mocy dystrybucyjnej w zakresie kluczowych zasobów.
Neutralny wniosek
Wniosek: europejska strategia w zakresie odporności na wodę jest warta uwagi, ponieważ pokazuje, w jaki sposób dzisiejsza strategia polityczna może jutro przekształcić się w wiążący podział władzy. Oficjalnie dotyczy to suszy, powodzi, zanieczyszczeń i bezpieczeństwa wodnego. Z prawnego punktu widzenia nie jest to jeszcze ustawa o dystrybucji wody. Jednak gdy tylko Holandia i inne kraje zaczną domagać się egzekwowania na szczeblu europejskim przepisów dotyczących ilości wody rzecznej wpuszczanej do rzeki, debata przenosi się ze współpracy na suwerenność. Może to być przydatne dla bezbronnego kraju położonego na niższym szczeblu łańcucha dostaw, takiego jak Holandia. Jednocześnie może to oznaczać dalsze przesunięcie swobody polityki krajowej w zakresie wody na poziom UE. Nie jest zatem uczciwe pytanie, czy Bruksela kontroluje już wszystkie wody. Szczere pytanie brzmi: które decyzje dotyczące wody będą mogły pozostać krajowe, gdy niedobory zostaną uznane za europejskie?
Źródło:
- Europese Commissie: European Water Resilience Strategy
- EUR-Lex: COM(2025) 280 final, European Water Resilience Strategy
- EUR-Lex: Water Framework Directive 2000/60/EC
- EUR-Lex: artikel 192 VWEU
- NOS: waterschappen willen Europese regels over rivierwater
- Unie van Waterschappen: reactie op Europese waterstrategie