MOZOM-analyse

Hoe duurder het sigarettenpakje, hoe groter de smokkelmarkt

NOS, Douane Nederland, CBS, Rijksoverheid, Europese Commissie, RIVM, Trimbos, WHO, World Bank, Tax Foundation en FIOD Economie 24 juli 2026 om 06:06

Type: Analyse Auteur: de redactie van MOZOM.nl Gepubliceerd: 24 juli 2026 om 06:06 Correctie melden

Redactionele karikatuur van een gemaskerde smokkelaar met een juten zak vol sigaretten bij een Europese grens, tegenover een duur legaal pakje en een bord dat naar de illegale markt wijst.

Bron: NOS, Douane Nederland, CBS, Rijksoverheid, Europese Commissie, RIVM, Trimbos, WHO, World Bank, Tax Foundation en FIOD
MOZOM-kop: Hoe duurder het sigarettenpakje, hoe groter de smokkelmarkt
Originele kop: Nederland onderschept opnieuw grote partij illegale sigaretten bij de grens
Auteur: de redactie van MOZOM.nl
Datum: 24 juli 2026 om 06:06
Onderwerp: MOZOM onderzoekt of de Nederlandse tabaksaccijns, hoge pakjesprijzen en prijsverschillen binnen Europa de illegale sigarettenmarkt aantrekkelijker maken, en rekent door wat lagere accijns economisch zou kunnen betekenen.

Samenvatting origineel bericht

Nederland heeft de tabaksaccijns de afgelopen jaren hard verhoogd. Volgens de Rijksoverheid steeg de accijns op een pakje van twintig sigaretten vanaf 1 april 2024 naar 7,81 euro, bij een gemiddelde pakjesprijs van 11,10 euro. CBS meldde in 2026 dat de overheid 15 procent minder tabaksaccijns ontving en dat het minimumtarief sinds 2020 ongeveer is verdubbeld. De publieke verklaring is tweeledig: minder rokers en meer aankopen over de grens. Tegelijk meldt de Douane grote onderscheppingen van illegale sigaretten en noemt de Europese Commissie illegale tabaksproductie en -handel een EU-breed probleem dat jaarlijks miljarden aan belastinginkomsten kost. De kern is dus niet alleen criminaliteit aan de grens. Het is ook een prijssysteem waarin de legale winkel, de buitenlandse winkel en de illegale markt steeds verder uit elkaar kunnen gaan lopen.

Eigen brononderzoek en rekensom

MOZOM rekende een eenvoudig scenario door op basis van de publieke Nederlandse cijfers. Uitgangspunt: een gemiddeld sigarettenpakje van 20 sigaretten kost volgens de Rijksoverheid 11,10 euro, met 7,81 euro accijns. De btw over 11,10 euro is ongeveer 1,93 euro. De overheid ontvangt dan statisch ongeveer 9,74 euro per legaal verkocht sigarettenpakje: accijns plus btw. Als Nederland de accijns terug zou zetten naar 5,87 euro, het niveau dat de Rijksoverheid noemt voor de verhoging van 2024, en de rest van de prijs gelijk blijft, zakt de winkelprijs grofweg naar 8,75 euro. De overheid ontvangt dan ongeveer 7,39 euro per sigarettenpakje: 5,87 euro accijns plus ongeveer 1,52 euro btw. Om dezelfde belastingopbrengst te houden, zou de legale verkoop dan ongeveer 32 procent hoger moeten liggen. Komt slechts 10 of 20 procent extra legale verkoop terug uit grenskoop en illegale handel, dan verliest de schatkist in deze simpele rekensom geld. Komt meer dan ongeveer een derde extra terug, dan kan lagere accijns fiscaal beginnen te werken. Maar dat rekensommetje negeert een groot nadeel: lagere prijzen kunnen ook meer roken of minder stoppen betekenen. Daarom is dit geen eenvoudige oplossing, maar wel een relevante beleidsvraag.

Nep, illegaal of niet belast?

Het woord nepsigaretten klinkt alsof het vooral om valse merken gaat. Dat kan zo zijn, maar zonder openbaar laboratoriumrapport of merkonderzoek is niet altijd zichtbaar welke laag precies bedoeld wordt. Illegale sigaretten is breder: namaak, clandestiene productie, smokkel of echte sigaretten waar in Nederland geen accijns over is betaald. Accijnsontduiking klinkt fiscaal, nepsigaretten klinkt gevaarlijker voor de consument en georganiseerde criminaliteit klinkt als veiligheidsprobleem. Elk woord zet dezelfde vondst in een ander licht.

Wat gebeurt elders in Europa?

Het Nederlandse probleem staat niet op zichzelf. Ierland en Frankrijk behoren tot de duurste sigarettenmarkten in Europa en voeren al jaren een hard prijsbeleid. Nederland zit inmiddels ook in de hoge prijsklasse. Duitsland en Belgie zijn of waren voor Nederlandse rokers aantrekkelijker door lagere prijzen, terwijl landen in Oost- en Zuid-Europa vaak lagere legale prijzen kennen. Dat prijsverschil is precies waar grenskoop, transit en illegale handel op kunnen meeliften. Tegelijk laat de EU-lijn zien dat Brussel niet kiest voor lagere minimumaccijnzen, maar juist voor modernisering en aanscherping van de Tobacco Taxation Directive. De Europese Commissie wil de interne markt beter bewaken, ruwe tabak beter volgen en illegale productie aanpakken. De spanning blijft: hoe hoger de legale prijs in het ene land en hoe lager elders, hoe groter de ruimte voor handel buiten de normale winkel.

Mogelijke boodschap achter het nieuws

De zichtbare boodschap is dat Douane en politie illegale sigaretten onderscheppen. De diepere MOZOM-lezing is dat Nederland moet durven vragen of het prijsbeleid nog in balans is: wanneer beschermt dure tabak de volksgezondheid, en wanneer bouwt zij onbedoeld een markt voor smokkel?

Neutrale conclusie

De kopvraag blijft overeind: hoe duurder het sigarettenpakje, hoe groter de smokkelmarkt? Het eerlijke antwoord is: niet automatisch, maar de prikkel wordt wel groter. Hoge accijns kan roken verminderen en is volgens gezondheidsorganisaties een effectief instrument. Tegelijk laten dalende accijnsinkomsten, buitenlandaankopen en grote onderscheppingen zien dat de markt uitwijkt zodra het prijsverschil groot genoeg wordt. Een verlaging van accijns zou pas fiscaal logisch worden als zeer veel verkoop terugkeert naar de legale winkel; in een eenvoudige rekensom is ongeveer 32 procent extra legale verkoop nodig om een terugkeer naar het oude accijnsniveau per sigarettenpakje te compenseren. Daarmee is de echte vraag niet of Nederland roken goedkoper moet maken, maar of het huidige beleid de illegale markt inmiddels meer helpt dan de overheid wil toegeven.